Moduł 3: Twoja Głowa – Spokój, Pewność i Odpowiedzialność

Autor: Zespół Redakcyjny BHPInaczej.pl

„Przechodzimy do trzeciego filaru naszego bezpieczeństwa. Do tej pory mówiliśmy o krzesłach, monitorach i badaniach. Ale BHP to nie tylko to, co podtrzymuje Twoje ciało. To przede wszystkim to, co masz w głowie: Twoja świadomość swoich praw i pewność, że Twoje życie jest warte więcej niż jakikolwiek termin oddania projektu.

W tym module porozmawiamy o sytuacjach, w których to Ty musisz stać się najważniejszym inspektorem BHP na stanowisku.”

________________________________________

1. Prawo do odmowy – Twój bezpiecznik „Wyobraźcie sobie sytuację: dostajecie polecenie, ale widzicie, że maszyna jest niesprawna, osłona jest zdjęta, albo po prostu nie zostaliście przeszkoleni do tego zadania. Co robicie?

Wielu pracowników boi się narazić przełożonemu. Ale polskie prawo daje Wam potężne narzędzie: Prawo do powstrzymania się od wykonywania pracy. Jeśli warunki pracy nie odpowiadają przepisom BHP i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla Twojego życia lub zdrowia – masz prawo powiedzieć: 'Stop’.

To nie jest bunt: To wyraz najwyższej odpowiedzialności za siebie i za firmę. Wypadek kosztuje znacznie więcej niż przestój.

Procedura: Zawiadamiasz niezwłocznie przełożonego, tłumacząc dlaczego przerywasz pracę. Nie możesz ponieść za to żadnych ujemnych konsekwencji służbowych. To jest moment, w którym prawo stoi murem za Twoją decyzją.”

2. Kondycja psychofizyczna – Bądź ze sobą szczery „BHP to także Twoja dyspozycja danego dnia. Jeśli czujesz, że Twój stan psychofizyczny (np. silny stres, choroba, ogromne zmęczenie) nie pozwala na bezpieczne wykonanie pracy, która wymaga szczególnej sprawności – masz obowiązek o tym poinformować.

Praca 'na siłę’, gdy kręci nam się w głowie lub gdy nasze reakcje są spowolnione, to proszenie się o nieszczęście. Odpowiedzialność w BHP to również umiejętność przyznania: 'Dziś nie jestem w stanie bezpiecznie obsługiwać tej maszyny’.”

3. Stres i kultura zgłaszania „Ostatnia rzecz to to, co nazywamy 'kulturą bezpieczeństwa’. Jeśli widzisz, że kolega nie założył okularów, albo że na korytarzu wylał się olej – nie przechodź obojętnie.

Zasada 'Near-Miss’ (Zdarzenia potencjalnie wypadkowe): Jeśli prawie się przewróciłeś, ale nic się nie stało – zgłoś to! To, co dziś było tylko potknięciem, jutro dla kogoś innego może skończyć się złamaniem.

Stres zawodowy: Praca pod presją czasu to największy wróg BHP. Stres sprawia, że zaczynamy iść na skróty. BHP uczy nas, że żadna minuta oszczędzona na pominięciu procedury nie jest warta ryzyka kalectwa.”

________________________________________

Podsumowanie modułu dla pracowników (Wnioski):

Jesteś partnerem, nie poddanym: Twoje prawo do bezpieczeństwa jest nadrzędne wobec polecenia służbowego, jeśli to polecenie zagraża Twojemu życiu.

Błąd to informacja: Nie szukamy winnych, szukamy przyczyn. Zgłaszanie usterek i niebezpiecznych sytuacji to dbanie o wspólny interes.

Twoja intuicja ma znaczenie: Jeśli czujesz, że coś jest 'nie tak’ z maszyną lub Twoim samopoczuciem – zaufaj temu i reaguj.

Gdybyś miał z kim poćwiczyć poniżej propozycja.

Oto trzy krótkie scenariusze (case studies), które idealnie nadają się do przeprowadzenia krótkiej dyskusji w grupie. Pomagają one przećwiczyć asertywność i pokazują, jak w praktyce zastosować prawo do odmowy pracy.

________________________________________

Scenka 1:

Uszkodzone narzędzie (Presja czasu) Sytuacja: Przełożony prosi Cię o szybkie pocięcie materiału, ponieważ goni Was termin wysyłki. Zauważasz, że w urządzeniu (np. szlifierka, gilotyna biurowa lub piła) brakuje osłony bezpieczeństwa lub kabel jest przetarty.

Zła reakcja: „Dobrze, zrobię to szybko i będę uważać, żeby nie zbliżać rąk”. (Ryzykujesz zdrowie dla 5 minut oszczędności).

Prawidłowa reakcja (Asertywność BHP):

„Szefie, rozumiem, że termin nas goni, ale to urządzenie jest niesprawne – brakuje osłony/kabel jest uszkodzony. Zgodnie z przepisami BHP nie mogę go teraz użyć, bo to grozi wypadkiem. Proszę o wskazanie sprawnego urządzenia lub naprawę tego, a ja zajmę się w tym czasie [innym zadaniem]”.

________________________________________

Scenka 2:

Brak szkolenia (Nowe zadanie) Sytuacja: Zostajesz poproszony o pomoc na innym dziale lub przy obsłudze maszyny, której nigdy wcześniej nie obsługiwałeś. Przełożony mówi: „To proste, pokażę ci w minutę i dasz sobie radę”.

Zła reakcja: „Chyba dam radę, nie chcę wyjść na niekompetentnego”. (Ryzykujesz błąd, który może kosztować Cię zdrowie).

Prawidłowa reakcja (Asertywność BHP):

„Chętnie pomogę, ale nie mam instruktażu stanowiskowego na tę maszynę. Bez przeszkolenia i znajomości instrukcji obsługi nie czuję się bezpiecznie. Proszę o przeprowadzenie instruktażu przez osobę uprawnioną, abym mógł wykonać to zadanie zgodnie z zasadami”.

________________________________________

Scenka 3:

Stan psychofizyczny (Bezpieczeństwo innych)
Sytuacja: Pracujesz przy zadaniu wymagającym dużej koncentracji lub precyzji (np. obsługa wózka widłowego, praca na wysokości, obsługa prasy). Czujesz się bardzo źle – masz silne zawroty głowy lub jesteś pod wpływem silnych leków, po których czujesz się otumaniony.

Zła reakcja: „Jakoś dociągnę do końca zmiany, nie chcę robić problemów”. (Stwarzasz zagrożenie dla siebie i innych osób w pobliżu).

Prawidłowa reakcja (Asertywność BHP): „Muszę zgłosić, że mój dzisiejszy stan psychofizyczny nie pozwala mi na bezpieczne wykonywanie tej pracy. Czuję silne zawroty głowy/osłabienie i obawiam się, że mogę spowodować zagrożenie dla siebie lub współpracowników. Proszę o skierowanie mnie do innych zadań lub umożliwienie konsultacji z lekarzem”.

Podpowiedź dla prowadzącego – Jak to omówić? Po przedstawieniu scenki zapytaj pracowników:

Dlaczego ta osoba miała prawo odmówić? (Odniesienie do konkretnego zagrożenia).

Jaki byłby najgorszy scenariusz, gdyby pracownik się zgodził? (Uświadomienie konsekwencji).

Jak zareagowałaby reszta zespołu? (Budowanie wsparcia grupowego dla postaw bezpiecznych).