Kultura bezpieczeństwa zamiast strachu

Autor: BHPInaczej.pl

„Kultura bezpieczeństwa to nie kara — to wspólna odpowiedzialność”

1. Strach jako najstarsze, ale najsłabsze narzędzie bezpieczeństwa

Strach był jednym z pierwszych mechanizmów ochronnych człowieka. Ewolucyjnie pełnił funkcję ostrzegawczą: uruchamiał reakcję ucieczki, walki lub zamrożenia. W świecie pierwotnym ratował życie.

W świecie nowoczesnym — coraz częściej zawodzi.

W organizacjach, zakładach pracy i systemach technicznych strach:

 zawęża percepcję,

 obniża zdolność oceny sytuacji,

 sprzyja ukrywaniu błędów,

 niszczy zaufanie.

System oparty na strachu nie tworzy bezpieczeństwa — tworzy pozory kontroli.

2. Od BHP jako nadzoru do BHP jako relacji

Tradycyjne podejście do bezpieczeństwa przez dekady opierało się na modelu:

 nadzór,

 kara,

 egzekwowanie.

Ten model był skuteczny w prostych, przewidywalnych systemach przemysłowych. Jednak współczesne środowiska pracy są:

 złożone,

 dynamiczne,

 silnie zależne od decyzji człowieka w czasie rzeczywistym.

W takich warunkach nie da się wymusić bezpieczeństwa. Można je tylko współtworzyć.

3. Kultura bezpieczeństwa – czym naprawdę jest?

Kultura bezpieczeństwa nie jest zbiorem haseł na ścianie ani punktem w audycie. Jest wypadkową codziennych decyzji, relacji i postaw.

To odpowiedź na pytanie: Co robią ludzie, gdy nikt nie patrzy?

W kulturze bezpieczeństwa:

 błąd jest informacją, nie winą,

 zgłoszenie zagrożenia jest aktem odpowiedzialności, nie słabości,

 procedura jest wsparciem, nie narzędziem represji.

4. Neurobiologia strachu a bezpieczeństwo

Współczesna neuronauka jasno pokazuje:

 strach aktywuje układ limbiczny,

 obniża aktywność kory przedczołowej,

 ogranicza zdolność logicznego myślenia i przewidywania skutków.

Innymi słowy: człowiek przestraszony jest mniej bezpieczny, nie bardziej.

Kultura bezpieczeństwa oparta na zaufaniu:

 stabilizuje układ nerwowy,

 zwiększa uważność,

 sprzyja współodpowiedzialności.

5. Bezpieczeństwo jako zjawisko społeczne, nie regulaminowe

Bezpieczeństwo nie powstaje w dokumentach. Powstaje:

 w rozmowie,

 w reakcji lidera na błąd,

 w sposobie, w jaki organizacja uczy się na doświadczeniach.

Dlatego w BHP 5.0:

 lider nie jest strażnikiem, lecz nośnikiem kultury,

 pracownik nie jest „ryzykiem”, lecz sensorem systemu,

 organizacja nie „egzekwuje”, lecz uczy się.

6. Od odpowiedzialności indywidualnej do wspólnej

Hasło: „Każdy odpowiada za siebie” jest niewystarczające w złożonych systemach.

Nowe podejście brzmi: „Każdy ma wpływ — wszyscy ponoszą odpowiedzialność.”

W kulturze bezpieczeństwa:

 jeden sygnał może zapobiec wypadkowi,

 jedno pytanie może zatrzymać niebezpieczną decyzję,

 jedna rozmowa może zmienić normę zachowania.

7. BHP 5.0: bezpieczeństwo bez strachu

BHP 5.0 zakłada, że:

 strach nie jest motywatorem długoterminowym,

 kontrola nie zastąpi świadomości,

 procedura nie zastąpi relacji.

Bezpieczeństwo przyszłości:

 jest procesem ciągłym,

 jest zakorzenione w kulturze,

 jest wynikiem dojrzałości organizacyjnej.

8. Manifest kultury bezpieczeństwa

Kultura bezpieczeństwa nie rodzi się z kary. Rodzi się z rozmowy. Nie wymusza posłuszeństwa. Buduje odpowiedzialność. Nie pyta: „kto zawinił?” Pyta: „czego się nauczyliśmy?” Bo bezpieczeństwo to nie strach przed konsekwencją. To świadomość konsekwencji.

Podsumowanie

Kultura bezpieczeństwa zamiast strachu to nie slogan. To zmiana logiki myślenia o człowieku. Człowiek nie jest problemem systemu bezpieczeństwa. Jest jego najważniejszym zasobem.